Iha loron ida, hau hasoru jovem ida husi Baucau. Ami koalia kona-ba Timor-Leste, nia moris, nia mehi no nia futuru. Hau husu nia pergunta balun iha Inglés, no nia responde ho Inglés.
Nia Inglés la perfeitu.
Maibé buat ida ne’ebé hau haree importante liu la’ós nia Inglés perfeitu ka lae.
Nia iha korajen atu koalia.
No depois, buat ida akontese ne’ebé halo hau hanoin kle’an kona-ba ita-nia jovem sira.
Vídeu ne’e hetan ema barak nia atensaun. Maibé iha ema balun ne’ebé halo komentáriu la di’ak no hamnasa nia tanba nia Inglés. Ida ne’e halo nia sente moe no nia lakohi vídeu ne’e iha tan.
Husi situasaun simples ida ne’e, hau komesa husu hau-nia an:
Tanbasá ita hamnasa ema ida ne’ebé koko atu aprende?
Ita hotu la’ós native speaker
Jovem Timor-Leste sira, ita presiza komprende buat ida.
Inglés la’ós ita-nia lian-inan.
Ita la moris iha nasaun ne’ebé Inglés mak lian prinsipál. Tanba ne’e, bainhira ita komesa koalia Inglés, ita-nia pronúnsia bele sala. Ita-nia gramátika bele sala. Ita bele haluha liafuan. Ita bele koalia la lian-lais.
No ida ne’e normál.
Ema hotu ne’ebé agora koalia Inglés di’ak, iha tempu ida mós komesa ho Inglés ne’ebé la perfeitu.
Problema la’ós ita-nia Inglés la perfeitu.
Problema mak bainhira ita ta’uk atu koalia tanba ita ta’uk ema sei hamnasa ita.
Se ita hein to’o ita-nia Inglés perfeitu antes ita koalia, karik ita sei hein kleur tebes.
Komesa koalia mak komesa aprende
Ita labele aprende atu koalia Inglés husi livru de’it.
Ita tenke koalia.
Ita tenke koko.
Ita tenke halo sala.
Ita tenke rona ema seluk.
Depois ita koko fali.
Bainhira ita koalia barak, ita sei aprende liafuan barak. Ita sei komprende gramátika di’ak liu. Ita-nia pronúnsia sei sai di’ak liu. Ita sei sente konfortavel liu.
Prátika mak halo ita sai di’ak liu.
Tanba ne’e, bainhira jovem ida koalia Inglés no nia sala, labele haree nia sala de’it.
Haree nia korajen.
Nia iha korajen atu koko buat ne’ebé nia seidauk perfeitu.
No korajen ne’e mak ita tenke enkoraja.
Labele hamnasa malu, harii malu
Ita-nia jovem sira mak Timor-Leste nia futuru.
Se jovem ida koko koalia Inglés no ita hamnasa nia, aban nia bele ta’uk atu koalia fali.
Maibé se ita dehan:
“Di’ak! Kontinua koko. Ita bele sai di’ak liu.”
Ita bele muda nia moris.
Komentáriu ida bele halo ema ida lakon konfiansa.
Maibé komentáriu ida mós bele fó korajen ba ema ida atu kontinua.
Entaun, ita tenke hili:
Ita hakarak hamnasa malu ka ita hakarak harii malu?
Ita hakarak halo malu ta’uk ka ita hakarak fó korajen ba malu?
Timor-Leste presiza jovem ne’ebé iha korajen
Mundu agora nakloke.
Jovem Timor-Leste ida bele koalia ho ema husi Indonézia, Austrália, Portugál, Amérika, Filipinas no nasaun barak tan.
Inglés bele sai ponte ida atu ita koñese mundu no mundu koñese Timor-Leste.
Maibé ponte ida ne’e la hahú ho perfeisaun.
Ponte ne’e hahú ho korajen.
Se ita hakarak estuda iha rai-liur, buka oportunidade, halo negósiu ho ema husi nasaun seluk, aprende teknolojia, fahe ita-nia kultura, ka simplesmente koñese ema foun, ita presiza komunikasaun.
No komunikasaun hahú bainhira ita iha korajen atu dehan:
“Hau sei koko.”
La importa se ita sala.
La importa se ita-nia asentu diferente.
La importa se ita-nia Inglés seidauk lian-lais.
Komesa.
Depois aprende.
Depois hadi’a.
Depois koko fali.
Ho tempu, ita sei haree mudansa.
Ita-nia mehi labele mate tanba ema seluk nia komentáriu
Jovem ida iha mehi.
Karik nia hakarak sai doutór.
Karik nia hakarak sai enjeñeiru.
Karik nia hakarak halo negósiu.
Karik nia hakarak servisu iha rai-liur.
Karik nia hakarak aprende teknolojia.
Karik nia hakarak ajuda nia família.
Karik nia hakarak halo buat ida boot ba Timor-Leste.
Labele husik ema seluk nia komentáriu halo nia para.
No ita mós, bainhira ita haree ema ida koko atu halo buat ida di’ak, fó forsa ba nia.
Tanba ita nunka hatene se ita-nia liafuan simples ida bele muda ema nia loron, ema nia konfiansa, ka ema nia futuru.
Mudansa tenke hahú husi ita ida-idak
Dala barak ita dehan:
“Timor tenke muda.”
Maibé hau hakarak husu:
“Se ita hakarak Timor muda, sé mak tenke komesa?”
Resposta mak ita.
La presiza hein governu.
La presiza hein profesór.
La presiza hein ema seluk.
Ita ida-idak bele komesa.
Komesa aprende.
Komesa koalia.
Komesa ajuda malu.
Komesa respeita malu.
Komesa enkoraja jovem seluk.
Bainhira ita ida komesa, ema seluk bele haree.
Bainhira ema seluk haree, nia bele tuir.
Depois ida sai rua.
Rua sai sanulu.
Sanulu sai atus.
No ikus mai, ita bele iha jovem barak ne’ebé la ta’uk atu aprende, la ta’uk atu koalia, no la ta’uk atu halo sala.
Ne’e mak mudansa.
Ba jovem Timor-Leste sira
Se ita-nia Inglés seidauk di’ak, labele moe.
Se ita halo sala, labele para.
Se ema hamnasa ita, labele husik sira-nia liafuan halo ita lakon ita-nia mehi.
Kontinua aprende.
Kontinua koalia.
Kontinua koko.
No bainhira ita haree ema seluk koko, enkoraja nia.
Tanba ita hotu komesa husi fatin ida ne’ebé hanesan.
Ita hotu iha buat barak atu aprende.
Ita hotu bele halo sala.
Maibé ita hotu mós bele sai di’ak liu.
Timor-Leste sei sai forte liu bainhira nia jovem sira la hamnasa malu, maibé harii malu.
Labele hein ema seluk atu komesa.
Komesa husi ita.
Komesa ohin. 🇹🇱❤️
— Ba jovem Timor-Leste hotu ne’ebé iha mehi boot ba futuru.